IBAN Dosyalarında Yeni Dönem: TCK m. 158/4 ile Getirilen Cezada İndirim Rejimi

Sosyal medya platformlarında, öğrenci gruplarında ya da mesajlaşma uygulamalarında sıkça karşımıza çıkan bir ilan türü var: “Öğrenciye ek gelir”, “Günlük 3.000 TL komisyonla kripto transferi” ya da “Hesabını birkaç saatliğine kirala, oturduğun yerden para kazan.” Kimi zaman bir harçlık arayışı, kimi zaman bir arkadaşın “Benim hesabımda bloke var, parayı senin hesabına atsınlar, çekip bana veriver” şeklindeki masum görünen ricası; birçok kişinin yargı önüne çıkmasına sebep olmaktadır.

Toplumda “IBAN mağdurları” olarak adlandırılan, ancak ceza mahkemeleri karşısına çıktıklarında kendilerini organize dolandırıcılık şebekelerinin faillerinden biri olarak bulan kişilerin durumu, nihayet yargı paketlerinin gündemine girmiştir. Bu notta, 12. Yargı Paketi ile getirilen düzenlemenin kapsamını ve uygulama bakımından doğuracağı sonuçları başlıklar hâlinde ele aldım.

1. Yıllardır Süren Çıkmaz: “Ben Sadece Hesabımı Kullandırdım” Savunması

Uygulamada sanıkların neredeyse tamamı aynı savunmayı yapıyordu: “Ben paranın nereden geldiğini bilmiyordum, dolandırıcılık kastım yoktu, sadece komisyon aldım.” Bu ve benzeri savunmalar çoğu dosyada karşılık bulmaksızın sürdürüldü.

Zira içtihatlarda; hayatın olağan akışına aykırı şekilde hesabını tanımadığı kişilere tahsis eden, şifrelerini veren ve komisyon alan kişilerin eylemi, suça yardım etme veya doğrudan suça iştirak kapsamında değerlendiriliyordu.

Üstelik suç, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 158/1-f bendi uyarınca “bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle nitelikli dolandırıcılık” kapsamında kaldığından, alt sınırı dört yıldan başlayan hapis cezaları ve elde edilen haksız menfaatin iki katından az olmamak üzere yüz binlerce liralık adli para cezalarıyla karşılaşılıyordu.

2. 12. Yargı Paketi ile Gelen Kritik Değişiklik

Kanun koyucu, asıl suç şebekesi ile bu şebekelerin ağına düşerek sadece hesabını veya kartını kullandıran kişiler arasındaki fiili ağırlık farkını gözeterek, Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesine yeni bir dördüncü fıkra eklemiştir.

“Bu madde ile 157 nci maddede yer alan suçlara iştirakin, kendisine veya başkasına haksız bir menfaat sağlamak amacıyla kendisine veya başkasına ait banka veya kredi kartı gibi ödeme araçlarını ya da banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcıları veya kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdinde bulunan hesabın kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgileri veya araçları başkasına vermek fiiliyle sınırlı olması halinde verilecek ceza yarı oranında indirilir.” (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 158/4)

Bu düzenleme ile ceza hukukunda önemli bir ayrım yapılmıştır:

• Rolün sınırlandırılması: Kişi dolandırıcılık planının hazırlanmasında, mağdurun kandırılmasında veya paranın asıl dağıtımında yer almamış; eylemi yalnızca banka/kredi kartını, ödeme araçlarını veya hesap şifrelerini vermekle sınırlı kalmışsa bu hükümden faydalanacaktır.
• Cezada yarı oranında indirim: Bu durumdaki failler hakkında hükmedilecek cezada yarı oranında indirim uygulanacaktır.

3. Bu Bir Af Değildir

Kamuoyundaki en tehlikeli yanılgı, bu düzenlemenin bir “cezasızlık” veya “af” getirdiği algısıdır. Aksine kanun koyucu, bu fiilin suç olduğunu ve faillere ceza verileceğini açıkça teyit etmiş; yalnızca ceza adaletini sağlamak amacıyla bir indirim mekanizması getirmiştir.

4. Hükmün Hukuki Analizi ve Şartları

İştirak Fiilinin Sınırlandırılmış Olması. Düzenlemeden yararlanabilmenin temel koşulu, failin suça iştirakinin münhasıran hesap, kart, cüzdan, şifre veya zorunlu erişim bilgilerini vermekten ibaret olmasıdır. Eğer kişi, mağdurun aldatılması sürecinde doğrudan görüşmeler yapmış, hileli eylemlere bizzat katılmış veya paranın çekilerek nakit kuryeliğinin yapılmasında aktif rol almışsa bu fıkranın lehe hükmünden faydalanamaz.

Kapsanan Kurum ve Araçların Genişliği. Madde metninde yalnızca geleneksel banka hesapları değil; banka ve kredi kartları, aracı kurumlar, 6493 sayılı Kanun kapsamındaki ödeme ve elektronik para kuruluşları ile kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdindeki tüm hesap ve cüzdanlar kapsam altına alınmıştır.

Cezanın Yarı Oranında İndirilmesi. TCK m. 158/1-f bendine göre belirlenen temel ceza üzerinden doğrudan yarı oranında indirim uygulanacaktır. Bu indirim, TCK m. 39'daki yardım etme hükümleriyle birleştiğinde, infaz kabiliyeti açısından erteleme ve adli para cezasına çevrilme baremlerini erişilebilir kılmaktadır.

5. Önceki Uygulama ile Yeni Düzenlemenin Karşılaştırması

6. Uygulayıcılar Bakımından Değerlendirme

1. Rolün sınırlılığının ispatı: Dosyada belirleyici olan husus, failin rolünün gerçekten hesap veya ödeme aracı temini ile sınırlı kalıp kalmadığıdır. Mağdurla iletişim kurulmadığına, hileli eylemlere katılınmadığına ve nakit kuryeliği yapılmadığına ilişkin deliller eksiksiz biçimde dosyaya kazandırılmalıdır.
2. Ödeme aracı türünün tespiti: Hesabın banka, aracı kurum, ödeme kuruluşu veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdinde bulunup bulunmadığı, maddenin kapsamı bakımından ayrıca belirlenmelidir.

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 158/1-f
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 158/4
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 39
• 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata başvurunuz.