Eşinize Kalan Miras Kime Geçer?

Eşler başka bir mal rejimi seçmemişse kural olarak edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (Türk Medeni Kanunu “TMK” m. 202). Bu rejimde boşanma hâlinde evlilikte edinilen her mal otomatik olarak ikiye bölünmez; tasfiyede edinilmiş malların borçları düşüldükten sonra kalan artık değer hesaplanır ve diğer eş, kural olarak bunun yarısı üzerinden alacak hakkı kazanır (TMK m. 231 ve 236).

Peki evlilik sürerken eşlerden birine anne veya babasından miras kalırsa ne olur? Bu rehberde eşe kalan mirasın hukuki niteliğini, eşlerden biri vefat ettiğinde hesabın hangi sırayla yapıldığını, sağ kalan eşin miras paylarını ve sık karıştırılan bir senaryoyu örnekle ele alıyoruz.

1. Eşinize Kalan Miras Kişisel Maldır

Bir eşin evlilik sırasında miras aldığı mal kural olarak onun kişisel malıdır; sırf evlilik devam ederken miras kaldı diye diğer eşin bu malın yarısına doğrudan sahip olduğu söylenemez (TMK m. 220).

Ancak diğer eş bu malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkı sağlamışsa, koşullarına göre değer artış payı alacağı gündeme gelebilir. Bu, miras kalan malın kendisinin otomatik olarak ortak mala dönüşmesi anlamına gelmez (TMK m. 227).

Ayrıca belirli bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren eşin bunu ispatlaması gerekebilir. Kanundaki genel karine, aksi kanıtlanana kadar eşin bütün mallarının edinilmiş mal sayılmasıdır (TMK m. 222).

Mirası alan eş vefat ederse, elinde bulunan miras malı onun terekesine girer ve yasal mirasçılarına geçer.

2. Evlilikte Miras Almak ile Vefatta Miras Paylaşımı Aynı Şey Değildir

“Eşlerden biri evlilik sırasında miras aldı” durumu ile “eşlerden biri vefat ettiğinde miras paylaşımı” aynı mesele değildir. İlkinde soru, miras kalan malın mal rejimi bakımından kime ait olduğudur. İkincisinde ise önce mal rejiminin tasfiyesi, ardından tereke üzerinden miras paylaşımı gündeme gelir; sağ kalan eşin miras payı da birlikte mirasçı olduğu kişilere göre değişir (TMK m. 225 ve 499).

3. Eş Vefat Edince Hesap Hangi Sırayla Yapılır?

Eşlerden birinin ölümüyle mal rejimi sona erer (TMK m. 225). Mirası alan eş vefat ettiğinde hesap şu sırayla yapılır:

1. Önce sağ kalan eşin mal rejiminden doğabilecek alacağı belirlenir (TMK m. 236).
2. Ardından vefat eden eşin net terekesi belirlenir; miras payları bu net tereke üzerinden hesaplanır.

Sağ kalan eşin mal rejiminden doğan alacağı, miras payından ayrı bir hukuki kalemdir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 16.12.2019 tarihli, 2019/5848 E., 2019/11381 K. sayılı kararı da bu ayrımı esas alır.

4. Sağ Kalan Eşin Yasal Miras Payı

Yasal miras payı, vefat edenin başka hangi mirasçılarının bulunduğuna göre değişir. Çocukları varsa sağ kalan eş mirasın 1/4'ünü alır, çocuklar kalan kısmı eşit olarak paylaşır. Çocuk yoksa ve sağ kalan eş vefat edenin anne ve babası veya onların altsoyu ile birlikte mirasçı olursa payı 1/2'dir. Bunlar da yoksa büyük anne-baba zümresiyle birlikte sağ kalan eşin payı 3/4'tür; bu zümrede de mirasçı yoksa mirasın tamamı sağ kalan eşindir (TMK m. 495, 496 ve 499).

5. Önemli Ayrım: Kim Önce Vefat Etti?

Eşin kendi anne veya babasından miras aldığı pay, eş hayattayken onun kişisel malıdır. Sonuç, eşin anne veya babasından önce mi sonra mı vefat ettiğine göre tamamen değişir:

Eş, mirası aldıktan sonra vefat ederse: Bu pay, vefat eden eşin terekesi içinde kendi mirasçılarına geçer.

Eş, anne veya babasından önce vefat etmişse: Sağ kalan gelin veya damat, kayınvalide ya da kayınpederin mirasçısı olmaz; miras, kanundaki mirasçılık sırasına göre onların mirasçılarına geçer.

Sağ kalan eşin kendi eşinden mirasçı olup olmadığı ise ayrıca ve yukarıdaki oranlara göre belirlenir.

6. Örnek: Eş Önce Vefat Etti, Çocuğu Var

Eş vefat ediyor; onun üstsoyu, örneğin anne veya babası, daha sonra vefat ediyor ve eşin bir çocuğu var. Bu durumda üstsoyun mirası sağ kalan gelin veya damada değil, vefat eden eşin çocuğuna geçer.

• Çocuk, büyükannesine veya büyükbabasına kendi altsoyu sıfatıyla mirasçı olur (TMK m. 495).
• Vefat eden eşin alamadığı bir miras payı, onun terekesine sonradan eklenmez.
• Birden fazla çocuk varsa, çocuklar vefat eden ebeveynlerinin üstsoyun mirasındaki kolunu paylaşır.

7. Bu Örnekte Eşe Ne Düşer?

Sağ kalan eşin kendi eşinden mirasçılığı ayrıdır: çocukla birlikte, vefat eden eşin kendi terekesinin 1/4'ü sağ kalan eşe düşer. Ancak üstsoy sonradan vefat ettiğinden, o miras bu terekenin içinde yer almaz (TMK m. 499).

Dayanak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607) m. 202, 220, 222, 225, 227, 231, 236, 495, 496 ve 499 · Yargıtay 8. HD, E. 2019/5848, K. 2019/11381, T. 16.12.2019. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaylara ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata başvurunuz.